२१ असार २०७९, मंगलवार ०५:३७ by Baal Udaya 0 Comments

बालबालिकाका लागि ‘हिउँको पृथ्वी यात्रा’

काठमाडौँ । शिल्पी थिएटर, बत्तीसपुतलीमा यही साउन १ देखि १५ गतेसम्म नाटक ‘हिउँको पृथ्वी यात्रा’ मञ्चन हुने भएको छ।

नाटकको मुख्य विषय पर्यावरण र जलवायु परिवर्तन हो। नाटकमा हिमालबाट बगेका ३ नदीले समुद्रसम्मको आफ्नो यात्राको कथा भन्नेछन् । यात्रामा मान्छे, जनावर र जलप्राणीहरू पनि भेटिन्छन्। नाटकमा तीनका पनि कथा मिसिनेछन्।

घिमिरे युवराजले निर्देशन गर्नुभएको नाटक विशेष गरी कक्षा ६ देखि माथिका बालबालिकाका लागि तयार पारिएको बताइएको छ।

८ असार २०७९, बुधबार ०७:०८ by Baal Udaya 0 Comments

विज्ञान सिकाउँदै नवोदयका बालबालिका

हेटौंडा / नवोदय शिशु सदन अङ्ग्रेजी माध्यमिक विद्यालयका कक्षा ७ मा अध्ययनरत विद्यार्थीहरूले सुक्ष्मदर्शक यन्त्र सञ्चालन र प्याज कोष अध्ययन बारे अभिमुखीकरण कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुभएको छ ।

प्रयोगात्मक तवरले विज्ञान सिक्ने र सिकाउने उद्देश्यले हेटौंडा– ५ मा रहेको लक्ष्मी आधारभूत विद्यालयका कक्षा ७ मा अध्ययनरत १५ जना विद्यार्थीको सहभागितामा कार्यक्रम सञ्चालन गरिएको हो ।

‘माइक्रोस्कोप कसरी चलाउने र कोषलाई कसरी हेर्ने भन्ने विषयमा सिक्ने अवसर पायाैँ । यो अवसर जुटाइदिनुभएकोमा नवोदय विद्यालयप्रति विशेष धन्यवाद व्यक्त गर्न चाहन्छु ।’ लक्ष्मी आधारभूत विद्यालय कक्षा ७ मा अध्ययनरत छात्रा सबिना लामाले भन्नुभयो ।

विभिन्न सामूदायिक विद्यालयहरूसँग सहकार्य गरी यस किसिमका कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिने नवोदय विद्यालयले बताएको छ ।

२७ जेष्ठ २०७९, शुक्रबार ०६:१८ by Baal Udaya 0 Comments

हेटौँडामा राष्ट्रिय बालसाहित्य उत्सव हुने


हेटौंडा । नवसर्जक साहित्य चौतारी नेपालले शनिबार हेटौँडामा आयोजना गर्न लागेको प्रथम राष्ट्रिय बालसाहित्य उत्सवको तयारी पूरा भएको संस्थाका अध्यक्ष प्रसन्ना चौलागाईँले बताउनुभएको छ ।

नवसर्जक साहित्य चौतारी नेपाल स्थापनाको प्रथम वार्षिकोत्सवको अवसरमा आयोजित कार्यक्रमका लागि शुक्रबार दिउँसोसम्म जिल्लाबाहिरबाट करिब ५० जना पाहुना हेटौँडा आइपुग्ने र हेटौँडाका साहित्यकार, साहित्यानुरागी, शिक्षक एवम् विद्यार्थी गरी करिब ३०० जनाको उपस्थितिमा कार्यक्रम हुने बताइएको छ ।

उत्सवको अवसरमा सात प्रदेशबाट एक एक जना बालप्रतिभालाई नवसर्जक सम्मानबाट सम्मानित गरिने कार्यक्रम छ । प्रदेश १ बाट झापाकी अन्वेषा चापागाईँ, मधेस प्रदेशबाट बाराका अभिजित राम, वाग्मती प्रदेशबाट भक्तपुरकी अनुज्ञा नेपाल, गण्डकी प्रदेशबाट पोखराका अनुराग सापकोटा, लुम्बिनी प्रदेशबाट कपिलवस्तुका पवन अधिकारी, कर्णाली प्रदेशबाट दैलेखका नवीन पाण्डे र सुदूरपश्चिम प्रदेशबाट कैलालीकी ऋष्टिना करियाप्रधान थारु सम्मानित हुँदै हुनुहुन्छ । उक्त पुरस्कार क्रमशः रुबिना शर्मा, रमेशमोहन अधिकारी, जयन्ती आचार्य, अर्चना दाहाल, डिबी बर्ताैला, प्रभा पौडेल र पुश्कल नेपालले सौजन्य गर्नुभएको हो ।

उत्सवका अवसरमा अग्रज बालसाहित्य सर्जक एवम् अन्वेषक प्रमोद प्रधानलाई नगद रु. १५ हजार ५ सय ५५ राशिको ‘लोकनाथ न्यौपाने स्मृति अग्रज बालसाहित्यकार सम्मान–२०७९’ प्रदान गरिने छ । उक्त पुरस्कारको स्थापना विष्णु न्यौपानेले गर्नुभएको हो ।

हेटौँडा स्कुल अफ म्यानेजमेन्टले मुख्य प्रायोजकका रूपमा नगद रु. १ लाख, सहकार्य गर्ने संस्थाका रूपमा प्याब्सन मकवानपुर र हेटौँडा नगर समितिले रु. ५० हजार बराबरको सहयोग गर्ने चौतारीका संरक्षक दीपक गौतमले बताउनुभयो । त्यस्तै हेटौँडाका सबै संस्थागत (निजी) विद्यालय तथा पुस्तक व्यवसायीहरूले कार्यक्रमका लागि आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराएका छन् ।

सोलिड्यारिटी इन्टरनेसनल एकेडेमीको सभाहलमा आयोजना हुने उत्सव उद्घाटन सत्र र रचना वाचन सत्र गरी दुई चरणमा हुने जानकारी आयोजकले दिएको छ ।

२५ जेष्ठ २०७९, बुधबार ०७:४७ by Baal Udaya 0 Comments

दियाको बालकथासङ्ग्रह ‘फेन्टासी एड्भेन्चर्स ३६० डिग्री’ बजारमा

काठमाडौँ । दिया सापकोटाको अङ्ग्रेजी बालकथासङ्ग्रह ‘फेन्टासी एड्भेन्चर्स ३६० डिग्री’ प्रकाशन भएको छ । दियाका कथाहरूले वातावरण संरक्षणतर्फ विशेष जोड दिएका छन् ।

हिम्मत, कल्पना र सपनाले भरिएका दियाका कथाहरूमा पाठकलाई तान्न सक्ने विषय, प्रस्तुति, शैली र भाषा प्रयोग गरिएको छ । यस पुस्तकमार्फत पाठकले जमिन, समुद्र र वायुमण्डलमा साहसिक यात्रा गर्नुहुन्छ । वातावरणमैत्री सोच र चिन्तन विकास गराउन उनका कथाहरू सक्षम छन् ।

सात वर्षको उमेरदेखि नै कथा लेख्न थालेकी दिया यस पुस्तक प्रकाशन हुँदा एघार वर्ष पूरा हुनुभएको छ । पुस्तकमा जम्मा नौ थान बालकथा समेटिएका छन् । तारा सापकोटाले कथाहरूका लागि चित्र बनाउनुभएको छ ।

यस पुस्तक बालबालिकाका लागि उर्जा, उत्साह र प्रेरणाको स्रोत हुने अपेक्षा गरिएको छ । कलम प्रकाशनले प्रकाशन गरेको ‘फेन्टासी एड्भेन्चर्स ३६० डिग्री’को मूल्य २ सय रुपैयाँ रहेको छ ।

२४ जेष्ठ २०७९, मंगलवार ०६:३५ by Baal Udaya 0 Comments

वातावरण दिवसमा जनचेतनामूलक नाटक


हेटौंडा / नवोदय शिशु सदन अङ्ग्रेजी माध्यमिक विद्यालयले बालबालिकाहरूको सचेतनामूलक नाटक प्रस्तुतिसँगै विश्व वातावरण दिवस अर्थात् जुन ५ को दिन वातावरण सप्ताहको समापन गरेको छ ।

नाटकमा वातावरण प्रदूषण र न्यूनीकरणका उपायलाई साङ्केतिक रूपमा प्रस्तुत गरिएको थियो । साथै, उहाँहरूले वातावरण सम्बन्धी नृत्य तथा गीत पनि प्रस्तुत गर्नुभएको थियो ।

विश्व वातावरण दिवसको अवसरमा सप्ताहव्यापी कार्यक्रम आयोजना गरी बस्तीपुर चोक, हटियामा रहेको जनप्रिय उच्च मावि र हेटौंडाको बुद्धचोकमा विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम गर्नुका साथै बालबालिकाले वातावरण सम्बन्धी चित्र पनि बनाउनुभएको थियो ।

विश्व वातावरण दिवसको अवसरमा नवोदय विद्यालय कक्षा ४ का विद्यार्थीहरूले मानसचोक, सङ्गमचोक, सानोपोखरा र मनकामना चोकमा वातावरण पुलिस कार्यक्रम सञ्चालन गर्नुभएको थियो भने कक्षा ३ का विद्यार्थीहरूले -याली निकाल्नुका साथै पशुपति मन्दिर सरसफाई गर्नुभयो ।

वातावरण दिवसको अवसरमा भएको मोवाइल फोटोग्राफी प्रतियोगितामा प्रहस्थ खड्का प्रथम, दृष्टि प्रधान द्वितीय र इप्सा लामिछाने तृतीय हुनुभएको थियो । प्रतियोगितामा ९६ जना विद्यार्थीले सहभागिता जनाउनुभएको थियो ।

२९ फाल्गुन २०७८, आईतवार ०७:१६ by Baal Udaya 0 Comments

इन्टरनेशनल स्कूलमा कराँतेको ‘बेल्ट अप्ग्रेडिङ्’ कार्यक्रम सम्पन्न

काठमाडौँ / इन्टरनेशनल स्कूल, रातोपूलको कक्षा २, ३ र ४ मा अध्ययनरत बालबालिकाको कराँते ‘बेल्ट अप्ग्रेडिङ्’ कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । कार्यक्रममा बालबालिकाहरूले आफ्नो खेल कौशल प्रदर्शन गर्नुभएको थियो । उहाँहरूलाई अभिभावकको उपस्थितिमा प्रमाणपत्र तथा बेल्ट हस्तान्तरण गरिएको हो ।


समारोहमा कक्षा २ का साम्राज्ञी भण्डारी, सरस दर्शनधारी, अभिक कृष्ण मल्ल, वैभवी राना, अपराजिता तिमिल्सिना, कक्षा ३ का आर्या कोइराला, अनुश्री राजकर्णिकार, अनिष्का श्रेष्ठ, साइश्री मिश्र, सेनेका कोइराला बस्नेत र कक्षा ४ का आरभ तिवारी, विमर्श रेग्मी, दर्शिता बगडिया, मेहल दाहाल, निधि श्रेष्ठ, सुशान्त बिमली, श्रीशान श्रेष्ठ, स्वीकृति सिंह ठकुरीलाई पहेँलो बेल्ट हस्तान्तरण गरिएको थियो ।


विद्यालयले प्रगतिशील शिक्षा पद्धति अपनाउँदै आएको र बालबालिकाको चौतर्फी विकास गराउँदै जीवन उपयोगी शिक्षा प्रदान गर्ने उद्देश्य लिएर काम गरिरहेको विद्यालयका संस्थापक प्रिन्सिपल अनिरुद्र अर्यालले जानकारी गराउनुभयो । कराँते प्रशिक्षणका लागि सिफल खेलकुद प्रतिष्ठानले सहजीकरण गरिरहेको छ ।

४ फाल्गुन २०७८, बुधबार १०:२४ by Baal Udaya 0 Comments

नवोदयमा कफी हाउस

हेटौंडा । नवोदय शिशु सदन अङ्ग्रेजी माध्यमिक विद्यालयमा कफी हाउस कार्यक्रम सम्पन्न भएको छ । कक्षा ७, ८ र ९ मा अध्ययनरत प्रत्येक बालबालिकाले आफैँले तयार पार्नुभएको सिर्जनात्मक पुस्तक उक्त कार्यक्रममा विमोचन गरिएको थियो ।

कार्यक्रममा विमोचित पुस्तकबाट उहाँहरूले एकएक सिर्जना आफ्ना अभिभावकसमक्ष प्रस्तुत गर्नुभएको थियो । विद्यार्थीको सिर्जनशील क्षमता, तार्किक क्षमता, कल्पनाशक्ति, नेतृत्व तथा व्यक्तित्व विकासमा सहयोग पु-याउने विश्वासका साथ विद्यालयले विगत ५ वर्षदेखि कफी हाउस कार्यक्रम सञ्चालन गरिरहेको छ ।

पठन संस्कृति एवम् भाषिक सिप विकास गराउने उद्देश्यले कार्यक्रमको आयोजना गरिएको नवोदय शिशु सदनका नेपाली विषयका सुपरिवेक्षक सिएम रिमालले जानकारी दिनुभयो ।

१८ माघ २०७८, मंगलवार ०८:५४ by Baal Udaya 0 Comments

नवोदय बाल क्लबको विशेष कार्यक्रम

हेटौंडा । नवोदय साहित्यिक बगैँचा बाल क्लबले सहिद दिवसको अवसरमा विशेष कार्यक्रम आयोजना ग-यो । कार्यक्रम क्लबका अध्यक्ष अनुशा उप्रेतीको अध्यक्षता र सर्जक सञ्जाल मकवानपुरका अध्यक्ष निमेष निखिलको प्रमुख आतिथ्यमा सम्पन्न भयो ।

उक्त अवसरमा सहिदको योगदान सम्बन्धी ४ मिनेटको वृत्तचित्र प्रस्तुति, बहसका साथै कविता वाचन भएको थियो । बालज्योति माविका रियाज कार्की, जिएस निकेतनका आयुषजन विष्ट, ब्रह्मदिक एकेडेमीकी जेनिशा अधिकारी, अमर माविकी सुस्मिता ढुङ्गाना, जेनिथ इन्टरनेशनल स्कूलका सुभम खनाल, नवोदय शिशु सदनका सत्कार स्याङ्तान, सेरोन गिरी र प्रीतिका कार्कीले कविता वाचन गर्नुभएकाे थियाे ।

३१ जेष्ठ २०७८, सोमबार ०९:४३ by Baal Udaya 0 Comments

सरकार, स्कुल र भर्चुअल कक्षाबाट बेखबर बालबालिकाको नाममा

नरेन्द्रकुमार नगरकोटी

प्रविधिको घाम नपुगेको ठाउँबाट
सोलुकी तेजिना बस्नेतले लकडाउन अनुभूति लेखिन् । स्कुलको नेपाली कापीमा डटपेनले । उनलाई यो कुरा अरुमाझ सुनाउन मन लाग्यो । तर उनको पहुँचमा इन्टरनेट छैन, मिडिया छैन । उनलाई सहायता गर्नसक्नेहरु सम्पर्कमा छैनन् । उनीसँग फोन छ, कुनै समय उनलाई फोन गर्ने काठमाडौं बस्ने एक मिडियाकर्मीलाई कल ब्याक गरिन् । भनिन्, ‘सर मैले एउटा लेख लेखेको छु । हजुरलाई पठाउन चाहन्छु ।’
यताबाट प्रश्न गयो, ‘हजुर तपाईंको फेसबुक आइडी छ ?’
तेजिना फेसबुक चलाउँदिनन् । उनी आफ्नो फेसबुक चलाउने उमेर नपुगेको बताउँछिन् । बल्लतल्ल कुराकानीसम्म गर्न मिल्ने टेलिकमको नेटकर्वबाट उनकोमा यो सम्भव छैन पनि ।
आफ्नो कुरा तेजिनाले भनिन् र तत्काल उनले सम्झिन्, ‘दाइ घरमा हुनुहुन्छ । उहाँको भाइबर छ । त्यसबाट सजिलो हुन्छ होला ।’ इमेल गर्ने विषयमा उनी जान्दछिन् या जान्दिनन् ? प्रश्नमै सीमित छ ।
‘सर हजुरको भाइबर छ ?’ तेजिनाले प्रश्न गरिन् ।
यताबाट भाइबर नभएको जानकारी गयो ।
पक्कै पनि उनको मुहारमा अँध्यारो छायो होला ।
कथाले २ दिन समय बिताएपछि एउटा फेसबुक आइडीबाट उनको तीन पाना हस्ताक्षरको फोटो आयो काठमाडौं । अब काठमाडौं त्यहाँ कसरी पुग्छ ? उनको लेखन काठमाडौं कसरी कुन दुक्खले आइपुग्यो ? यी प्रश्नका मर्मस्पर्शी कथा तपाईं आफै अनुमान लगाउँनुहोला ।


स्वअध्ययन एक विकल्प

हेटौंकाकी नलिना बानियाँ एसईई परीक्षा २०७७ मा सहभागी हुन तयार थिइन् । कोरोना संक्रमणका कारण नेपाल सरकारले लकडाउन घोषणा गर्नु अगावै सो परीक्षा स्थगित भयो । परीक्षा कहिले सञ्चालन हुन्छ ? यस प्रश्नको जवाफ कसैसँग थिएन । त्यसै सन्दर्भमा नलिनाको विचार यस्तो थियोः
अनलाइन कक्षा व्यवस्थापन सबैले गर्न सक्छन् या सक्दैनन् भन्ने पक्ष महत्वपूर्ण हो । इन्टरनेट हैन कतिपय ठाउँमा विजुलीको समस्या छ ।
लकडाउनमा घरमै बसेर पनि धेरै कुरा सिक्न सकिन्छ । विभिन्न किताब पढ्न सकिन्छ । यसलाई अवसरको रुपमा लिएर ज्ञानको धरातल फराकिलो बनाउन सकिन्छ । नेपालजस्तो विकासशील देशलाई भने अझै समस्या छ । घरघरमा सरकारले खाद्यान्न पु¥याउन सक्दैन । जनता भोकै मर्ने समस्या हुनसक्छ । राष्ट्रियताको भजन गाएर मात्र राष्ट्रभक्त बन्न खोज्ने नेतृत्व भयो भने जनतालाई मार्न सक्छन् ।
विभिन्न किताब पढ्छु । एसईईको नमुना प्रश्नहरु अभ्यास गर्छु, यूट्युब हेरेर । हामी एसईई परीक्षार्थी भएको हुँदा अनलाइन कक्षा भएको छैन । नहोस् पनि भन्छु म त । कोरोना कहर छिट्टै हटोस् यो तनाव भन्दा त । त्यै नि अनलाइनमा प्रभावकारी नै हुन्न ।
कक्षामा प्रत्यक्ष रुपमा सिक्दा त कठिन हुन्थ्यो, ‘प्राक्टिकल्ली’ सिक्नुपर्ने कतिपय विषय ‘लेक्चर’ दिएर सबैले बुझिन्न नि ।
विभिन्न टेलिभिजन च्यानलबाट आएका कक्षाहरु पनि मैले एटेन्ड गरेको छु । त्यो पनि इफेक्टिव पाएको छैन मैले चाहिँ । रेडियोमा चाहिँ कहिलेकाहीँ कान जान्छ । भाषाको कारण पनि कतिपय कुरा बुझिन्न । त्यसैले, स्वध्ययन नै एकदम उपयुक्त उपाय हो । केही समस्या आए शिक्षकलाई सोध्ने वातावरण बन्यो भने राम्रो हुन्छ । अनलाइनबाट उत्कृष्ट सामाग्री खोजेर स्वअध्ययन गर्ने नै राम्रो हो भन्ने लाग्छ मलाई चाहिँ ।
अन्यौल छ र पनि आनन्दसँग सिकिरहेको छु ।
नलिनाको कुरा यस्तो छ ।
देशमा नलिनाहरु एकदम थोरै छन् ।


अनलाइन कक्षाको कथा
यो भक्तपुरको कथा हो ।
सपना श्रेष्ठको अनलाइन कक्षा सुरु भएको बैशाख १ बाटै हो । सपना र साथीहरु मिलेर कलेजलाई भनेपछि मात्र कक्षा व्यवस्थापन भएको हो । विश्वविद्यालयले त पछि निर्णय गरेको थियो । विश्वविद्यालयले विद्यार्थीको नेतृत्व लिन सक्दैन भन्ने यहीँबाट प्रष्ट देखिन्छ ।
अनलाइन कक्षाको आफ्नै दुःखद कथा छ । सपना कथा सुनाउँछिन्ः
कक्षा सञ्चालन भइरहँदा बत्तिको लाइन नै जान्छ । बिच्चबिच्चमा कक्षामा पुग्दा के विषयमा कक्षा चलिरहको हो भन्ने नै अन्यौल हुन्छ ।
यता अनलाइन कक्षा सुरु हुन्छ उता भान्छामा काम गर्न ढिला हुन्छ । अर्को के काम वितिरा हुन्छ । घरमा बसेसी केही न केही कामको अपेक्षा सबैबाट हुन्छ । आफूलाई पनि जिम्मेवारी बोध हुन्छ । घरबाट अनलाइन कक्षा सकिने काम होइन । फेरि घरबाहिरको आवाज र घरभित्रकै कुराकानीले पनि ध्यान दिएर अध्ययन गर्न पाइन्न ।
मलाई अनलाइन कक्षा प्रभावकारी हुन्छ भन्नेमा विश्वास लाग्न छाडेको छ । प्रत्यक्ष कक्षामा हुँदा त ध्यानपूर्वक विषयमा केन्द्रित हुन समस्या हुन्थ्यो । घरमा त ध्यान भङ्ग गर्न धेरै तत्व सक्रिय रहन्छन् ।
अनलाइन कक्षामा बसिरहँदा घरकै सदस्यले टिकटक बनाइरहेको देखेका छौं । खाजा ल्याइदिने, खाना खान बोलाउने यस्तो पनि पाइएको छ ।
भाइबहिनीका स्कुलले भने एसईई लक्षित अनलाइन कक्षा मात्र सञ्चालन गरेको छ । अन्य कक्षा बारे केही प्रयास गरेको जानकारी छैन ।
‘मेरो परीक्षा आएको छ र मैले पढ्नु ? मलाई पढ्नै मन लाग्दैन । एक्जाम आएसी मात्र पढ्ने हो । अहिले त बल्ल स्कुलको क्लास सकिएको छ । आनन्दले बस्न दिनूस् न हामीलाई ।’ कोर्सबाहेकको किताब पढ्न सुझाउँदा भाइबहिनीले त यसो भने ।
उनीहरु आफ्ना साथीहरुलाई मिस् गर्छन् । साथीहरुसँगको पल विर्सन्नन् तर पढाइ र अध्ययन भन्ने कुरामा मन गएको पाइन्न ।
किताबप्रतिको प्रेमलाई कसरी ध्वस्त पारिदिएका छौं हामीले पढाइको बोझ थोपरेर । त्यसको एक दृष्टान्त हो यो ।
भइरहेको यस्तो छ भने, अनलाइन कक्षाको सपना पनि देख्न नपाउनेहरुको कथा कस्तो छ त ?

अनलाइन कक्षाको सपना पनि देख्न नपाउनेहरुको कथा
अनलाइन कक्षा नभएका ठाउँमा न शिक्षकहरुलाई केही सुचना वा जानकारी छ न बालबालिकाको बारेमा कसैको चासो चिन्ता । मौनता छ यस विषयमा ।
घरको जिम्मेवारी र परिवारको विषयमा भाइबहिनीले सिक्न पाएका छन् भनेर सकारात्मक देखिनुभएको छ सोलुखुम्बुको सोताङ्मा शिक्षण जीवनमा रमाइरहनुभएका शिक्षक तुलसा बस्नेतः
अनलाइन वा दूर कक्षा कुनै पनि सम्भव छैन । सञ्चालन अभ्यास भएको पनि कतै पाइँदैन ।
गाउँका बालबालिकासँग भेटेर कुरा गर्छु । घरमा के काम गछौं ? कत्तिको पढ्छौ अचेल ? भनेर प्रश्न गर्छु । उनीहरु भन्छन्, नयाँ किताब छैन के पढ्नु ।
उनीहरुले खोजेको नयाँ किताब भनेको नयाँ शैक्षिक सत्रमा पाइने सरकारी पाठ्यपुस्तक हो । किताब पाएको भए पढ्ने थियौं भनेर अभिलाषा प्रकट गर्ने यीनै बालबालिकालाई हैन त हामीले केटाकेटी पढ्नै छाडे भनेर आरोप लगाएको ? उनीहरुलाई नयाँपनको खोजी छ ।
अनलाइन कक्षाबारे सोच्ने अवस्था यस्तै भुगोलमा धेरैतिर छैन ।
गाउँघरमा समय व्यवस्थापन गर्न पनि मुस्किल छ । घरमा धेरै काम गर्नुपर्ने हुन्छ बालबालिकाले पनि । काममा नै व्यस्त हुन्छन् सबै जना । गाइवस्तु खेतीपाती । अभिभावकले पनि समय मिलाइदिन सहजीकरण गर्नुहुन्न । बुझ्नुहुनेले पनि समय तालिका मिलाउन नै सक्दैनन् गाउँमा । त्यसो त स्कुले पढाइका लागि चासो पनि दिनुहुन्न । चासो दिनेले सक्नुहुन्न पनि, आर्थिक अवस्था र प्राविधिक स्रोत एवम् ज्ञानमा पछि परेका कारण ।
आज त घरमा बस्ने भए, घरको काम गर्छन् भन्ने नै सोच सत्य छ यताका लागि । स्कुल बिदा हुँदा हाम्रै बुबा आमा पनि खुसी हुनुहुन्छ, आज चाहिँ काम गर्छन् भनेर । उहाँहरु नै प्रतिनिधि त हुनुहुन्छ ।
बजारतिरका बालबालिका भने खेलेर दिन कटाउँछन । किसानका छोराछोरीलाई नै हो अधिक कठिनाइ चाहिँ ।
बजार आसपासमा र घरमा टेलिभिजन हुनेले मात्र केही सुविधा लिएका हुनसक्छन् । एसईईको लागि मात्र हो त्यो पनि । प्रभाव कति छ भन्ने कुराको प्रमाण यही हो । कसैलाई थाहा पत्तोसम्म छैन ।
कत्तिको घरमा टिभी हुन्न । फोन हुन्न । फोन नटिप्ने, बल्लबल्ल टिप्ने भुभाग धेरैतिर छ । मोबाइलबाट नेट चलाउन अत्यधिक खर्चिलो हुन्छ । त्यै पनि चल्दैन, बफरिङ भइरहन्छ ।
नेपाल टेलिकमले स्कुलमा जडान गरिदिएको नेट आजसम्म चलेको छैन । एक दुइ घरले पनि जडान गरेको, अलिअलि मात्र चलेको जानकारी आएको छ । निजी केही कम्पनीले जडान गरिदिने नेट धान्न सकिन्न ।
स्कुल कुन दिनदेखि खुल्छ मिस ? यो अनुत्तरित प्रश्न सुन्छु । निरास छन् उनीहरु, उनीहरुसँगै म पनि अन्यौलमा छु ।
काम गर्छन्, खेल्छन्, जङ्गल डुल्छन् । एउटा अन्यौल बाँचिरहेछन् उनीहरु । अनिश्चित छ भविष्य, केपछि के गर्ने भन्ने नै भएन । सिकेका कुरा पनि भुल्ने हुन् कि ?
खेतीकिसानीमा खटेका छन् किसानका छोराछोरी चाहिँ । औपचारिक मान्यता नहुने ज्ञान, सीप हासिल गरिरहेका छन् । कामबाट नै हो सिक्ने, केही न केही त जरुर सिकेका हुन्छन् नि ।
केटाकेटीलाई स्कुल रमाइलो लाग्छ । घरमा मात्र बसिरहँदा दिक्क मान्छन् । उनीहरु साथीभाइसँग रमाउँन चाहन्छन् । खेल्न पाइन्छ स्कुलमा । सफा चिटिक्क बनेर पढ्न सिक्न जान पाइन्छ स्कुलमा । समुहमा बसेर सिक्न मज्जा हुन्छ । पढ्न मात्र स्कुल जाने होइनन् नि ।
स्कुल जानु हाम्रा लागि पनि रुचिपूर्ण नै हुन्छ नि ।
स्कुल चलेको दिनमा काम गर्न, खेल्न, पढ्न सबै कामको समय तालिकाले काम गर्छ । अचेल समयतालिका मिलेको पाइँदैन ।
घरजत्तिकै स्कुल जीवन पनि प्यारो लाग्छ र त उनीहरु दिनहुँ स्कुल आउँछन् । केही बाध्यात्मक र बाधाहरुको कुरा यहाँ नगरौं ।
अब स्कुल र निरन्तरको औपचारिक शिक्षामा आकर्षण गराउन समय लाग्नेछ ।


आफ्नै धूनमा स्कुले बालबालिका
काठमाडौबाट नजिकै सिन्धुलीका बालबालिकाहरु आफ्नै धूनमा छन् ।
सिन्धुलीकै शिक्षक सरस्वती श्रेष्ठले अनुभूत गर्नुभएको बालबालिकाको धून यस्तो छः
यता कतिपय भागमा घाम नलागेसम्म एन्टिसीको नेटवर्क हुँदैन । कतिपय बाआमालाई मोबाइल पनि चलाउन आउँदैन । धेरै अभिभावकको आर्थिक अवस्था कमजोर छ । केटाकेटीहरु स्कुल जान नपर्दा उस्तो दुःखी छैनन् ।
दिनभरि खेल्न पाउँछन्, यसमै रमाइरहेका छन् ।
टिभी त कसले हेर्नु र ? सिनेमा हेर्ने, खेल्न दगुर्न जाने यस्तैमा मस्त छन् उनीहरु ।
अनलाइन कक्षा व्यवस्थापन गर्न चाहे पनि सबैका लागि सम्भव नै छैन । कतिपयलाई स्कुल खुल्नु नै शिक्षाको एकमात्र ढुक्क अवस्था हो । आफुहरुको संलग्नता शिक्षामा आवश्यक नठान्ने मानसिकता पनि एउटा कारक छ । लोडसेडिङ्को समस्या हटे पनि बत्ती जाने समस्या हटेको छैन ।
अनलाइन कक्षाका लागि मोबाइल फोनसम्म नबोक्ने अभिभावकका लागि सोच्नुपर्दैन ?
एसईई दिने केटाकेटीहरु जाँच दिनु नि परेन भनेर ढुक्क छन् ।
प्रायः केटाकेटी चाहिँ सिमी टिप्ने, मकै गोड्ने, बाख्रा चराउन जाने काम गरिरहेका छन् । घरका अरु काम पनि गर्छन् । केही चाहिँ खाने बस्नेमै बरालिएका छन् ।
फेसबुकमा जोडिएकाहरु भन्छन्, ‘बस्ने खाने अनि कहिलेकाहीँ यसो किताब पनि हेरिन्छ । स्कुल नखुल्दा दिक्क लागेको छ । स्कुल खुल्ने दिन पर्खिराछु, स्कुल जान आतुर छु म ।’ संगिताको कुरा हो यो ।
अजिता भन्छिन्, ‘नराम्रो फिल भइराछ । घरमा बस्यो, घरकै काम ग¥यो । कहिले घाँस काट्न जान्छु । यस्तै छ ।’
प्रतिमा चाहिँ खासै काम गर्दिनन् । स्कुल नखुल्दाको नमज्जा मात्र छ उनलाई ।
अनिशाको भाइ पूराना किताबहरु पढ्छन् । नयाँ किताब पनि आइपुगेको छ । अभ्यास गर्दै गराउँदै छन् । अनिशा पनि पढ्ने र नजिकिएको स्थगित परीक्षा तयारी गदैछिन् ।
राजीन भने खेतमा खटेका छन् । भन्छन्, ‘तरकारी फलाउन थालिसकेको छु । स्कुल नखुल्दा रमाइलो भएको छ । खेतीपातीले व्यस्त बनाएको छ ।’
यूनिशले न केही काम गरेका छन् न केही सिकेका नै । ‘स्कुल खुले रमाइलो हुन्थ्यो’, उनलाई यत्ति थाहा छ । साथीहरुलाई मिस गर्दैछन् । उनी भन्छन् ‘मुभि हेर्दै मोबाइल चलाउँदै यत्तिकै बस्छु दिन वित्छ ।’


प्रयत्न कस्तो छ त ?
एकजना प्रधानाध्यापक रेडियोमा बोलिरहेको पाएँ । आफ्नो विषयमा बालबालिकाका लागि । रेडियो कक्षा थियो त्यो ।
एक दिन फेसबुक मेसेन्जरमा सोधेँ, तपाईंको स्कुल र पालिकाको योजना के छ अनलाइन कक्षा र दूर शिक्षा बारे ?
उनले जवाफमा लेखे, ‘हामी बालबालिका र अभिभावकसँग सम्पर्कमा रहने प्रयासमा छौं । फोन नै अहिलेको उपयुक्त माध्यम हो । हामीले पाठ्यपुस्तक लिइसकेका छौं, लकडाउनको मान्यता उल्लंघन नगर्ने गरी वितरण गर्दैछौं । एस्ईईमा सहभागी हुन तयारी गरिरहेका केटाकेटीका लागि विषयगत रुपमा मेसेन्जर ग्रुप बनाएर सहजीकरण गरिरहेका छौं ।’ (हालै सरकारले एसईई परीक्षा सञ्चालन नहुने निर्णय गरेको छ ।)
पालिकाले केही ठोस योजना गरिरहेको होला भन्ने पनि उहाँलाई लागेको रहेछ ।
फेसबुक मेसेन्जर ग्रुप बनाएर कक्षा सञ्चालन गर्न खोज्दा भोगेका केही दुःख सामाजिक सञ्जालमा पोखिएपछि साक्षी भावले मैले पनि पढेको थिएँ । अनि सरलाई सोधेँ, ‘मेसेन्जर ग्रुपबाट सबैसँग सहज सम्पर्क सम्भव भएको छ त सर ?’
४ जना विद्यार्थी सम्पर्कमा नभएको जानकारी आयो । ‘किन होला ?’ मैले सोधेँ ।
‘सम्पर्कमा आउन सम्भव हुने डिभाइस छैन होला उनीहरुसँग ।’ यस्तो उत्तर सुनेँ मैले ।
के यस्तो पनि सहजै स्वीकार्न मिल्छ ? केही केटाकेटी बञ्चित हुँदा पनि नियमित कक्षा सञ्चालन भएकोमा गर्व गर्न सकिएला त ? के यो अन्याय होइन ?

twitter: @nk_nagarkoti

३१ जेष्ठ २०७८, सोमबार ०९:१८ by Baal Udaya 0 Comments

प्रकाशकीय

बाल उदयको पहिलो अंक तपाईंको हातमा छ ।

सिकाइ संस्कृति विकासका लागि बालपत्रिका भन्ने मूल मर्म आत्मसात गदै यो प्रकाशन भएको हो । ८ देखि १६ वर्षसम्मका साथीहरुसँगै काम गर्ने हाम्रो मनसाय छ । काम गर्नु भनेको अनुभव हासिल गर्नु हो । अनुभवी हुनु भनेको नै केही नयाँ कुरा सिक्नु हो । सिक्ने र सिकाउने अभियान चलाउनु नै हाम्रो उद्देश्य हो ।

साथीहरु, तपाईंहरुको अनुभव सुन्ने र सुनाउने एउटा मञ्च हो ‘बाल उदय’ । आफ्ना अनुभव अरुका लागि र स्वयम्कै लागि पनि उपयोगी हुन्छ । बाल उदय पढ्दा बालबालिकाका कुरा सुन्न पाइन्छ भन्ने होस् । यसर्थ साथीहरुको भरपूर सहभागिता होस् भन्ने पक्षमा हाम्रो जोड छ । हामी भन्छौं, अनुभव गरौं र सिकौं ।

भन्छौं, सुनौं सुनाऔं । पढौं पढाऔं । लेखौं लेखाऔं । किताबहरु पढौं । चित्र बनाऔं । गीत कविता कथा लेखौं । अनुभव लेखौं । नाटक प्रदर्शन गरौं । फिल्म पनि हेरौं । सामाजिक काम गरौं । घरको काममा सहयोग गरौं । आफैं गर्न सकिने आफ्ना काम आफैं गरौं । काम गरेर हामी साना हुँदैनौं । कामले सानो ठूलो पनि हुने होइन । कामले त अनुभव गर्ने र सिक्ने अवसर दिन्छ ।

हरेक अंकमा हामी एक जना बालप्रतिभाको कथा लेख्छौं । प्रेरणादायी कथाहरू छाप्छौं । अभिभावक र छोराछोरी मिलेर गरिएका सामाजिक हितका योजना खोजेर त्यस्तो कार्य गर्नगराउन प्रोत्साहन दिने प्रयास गर्छौं । बालबालिकाका मनपर्ने र मननपर्ने कुरा के हो र किन हो भन्ने कुरा राख्छौं । बालविचारलाई विशेष स्थान दिन्छौं । बालअधिकारका पक्षमा काम गरिरहेका बालबालिकासँग कुराकानी गर्छौं ।

महिना विशेष रुपमा मनाइने स्थानीय चाडपर्व, स्थानीय प्रविधि, नेपाली जनजीवन, हाम्रै संस्कृति बारे बालबालिकाका अनुभव हरेक अंकमा समेट्छौं । बालबालिका साथीहरुले पढ्नुपर्ने किताब, हेर्नुपर्ने फिल्म, गर्नुपर्ने प्रयोग, आफैंले गर्नुपर्ने काम बारे सामग्री प्रस्तुत गर्छौं । बालबालिकाले रचना गरेका कथा, कविता, निबन्ध, नाटक, चित्र, फोटो आदि नियमित रुपमा प्रकाशन गर्छौं ।

बालबालिकाको क्षेत्रमा योगदान पु¥याएका संघसंस्था, स्थानीय सरकार र स्कूलहरुसँग सहकार्य गरी बालबालिकालाई प्रत्यक्ष हित हुने गरी काम गर्ने हाम्रो उद्देश्य छ । बालबालिकाको प्रत्यक्ष सहभागितामा सिर्जनात्मक सीप विकास कार्यशालाहरु सञ्चालन गर्नेछौं । बालबालिकाका लागि कार्यक्रम लिएर स्कूलस्कूलमा जानेछौं । सिकाइ अभियान लिएर बाल उदयको टोली जिल्लाजिल्लामा पुग्नेछ । बालबालिकासँग भएका ताजा सपना, विकासको परिकल्पना र सिर्जना खोज्ने हाम्रो अभिलाषा छ ।

यस पत्रिकामा कुनै पनि प्रतियोगितात्मक स्तम्भ छैन । कुनै पनि काम अरुलाई जित्नका लागि गर्ने होइन । स्वयम्लाई नै पहिलेको भन्दा अब्बल बनाउन सक्नु पो जीत हो । अर्को कुरा, कुनै स्तम्भमा सहभागी हुनुभएका सयौंमध्ये एक दुई जनालाई पुरस्कृत गरेर बाँकी साथीहरुको मेहनतलाई अवमूल्यन गर्न हामीलाई उचित लागेन । बाल उदयमा सहभागी हुन चाहने सबैका लागि बराबर स्थान खाली छ । सबै सहयात्रीलाई उपहारको व्यवस्था गरेका छौं ।

यस पत्रिकामा बालबालिकालाई नकारात्मक असर पुग्ने खालका विज्ञापन प्रकाशन गरिंदैन । त्यसैले पनि पत्रिकाको दीर्घजीवनका लागि पाठकको साथ सहयोग र माया हामीलाई सदैव अपरिहार्य छ । कुनै सुझाव, प्रतिक्रिया भए ढुक्कले लेखी हाम्रो ठेगानामा पठाउनुहोस् । हामी छाप्छौं । केही न केही नयाँ काम गर्नुस् । आफ्नै काम बारे लेख्नुहोस् । यो तपाईंहरूको आफ्नै पत्रिका हो । कुनै दिन तपाईं नै यस पत्रिका प्रकाशनको जिम्मेवार व्यक्ति बन्न पनि सक्नुहुनेछ ।

उत्साहित रुपमा सिर्जना गर्नुहुने बालबालिका साथीहरु, लेखक, शिक्षक, स्तम्भकार, चित्रकार, प्रतिनिधि, कर्मचारी, सदस्य, विज्ञापनदाता र शुभचिन्तक सबैले दर्शाउनुभएको सहयोग र साथका लागि धन्यवाद ज्ञापन गर्दछौं । साथै, बाल उदयको डिजिटल सदस्यताका लागि विशेष अनुरोध गर्दछौं ।

<iframe width="560" height="315" src="https://www.youtube.com/embed/r1-B_DRRXNs" title="YouTube video player" frameborder="0" allow="accelerometer; autoplay; clipboard-write; encrypted-media; gyroscope; picture-in-picture" allowfullscreen></iframe>